پایگاه خبری همتبار _ حمید قنبری :
گاهی یک تصویر، بیش از صدها سخنرانی و گزارش اداری، حقیقتی را به یادمان میآورد. امروز، هنگام عبور از پیرامون اداره کل آموزش و پرورش خوزستان، با منظرهای روبهرو شدم که ذهنم را به تأمل واداشت؛ معابر و پیادهروهایی فرسوده، ناهموار، پر از چاله و با قالبهای زمخت و سیمانی که نهتنها از زیبایی و آراستگی شهری بیبهرهاند، بلکه با شأن و جایگاه نهادی که رسالتش تعلیم، تربیت و ترویج زیباییهای زندگی است، تناسبی ندارند.
اداره کل آموزش و پرورش خوزستان صرفاً یک ساختمان اداری نیست؛ این مجموعه نمادی از فرهنگ، دانایی، تربیت و آیندهسازی در یکی از مهمترین استانهای کشور است. روزانه شمار زیادی از شهروندان، از زن و مرد و پیر و جوان گرفته تا فرهنگیان، خانوادهها، دانشآموزان و میهمانانی از سایر استانها، به این مجموعه مراجعه میکنند. طبیعی است که نخستین مواجهه آنان با این نهاد، نه از پشت میز مدیران و در راهروهای اداری، بلکه از معابر، پیادهروها و فضای پیرامونی آن آغاز میشود.
با این حال، آنچه در بیرون از این مجموعه دیده میشود، با تصویری که شایسته نام بلند آموزش و پرورش است، فاصلهای تأملبرانگیز دارد.
البته نمیتوان تلاشهای انجامشده در دو سال اخیر برای بهسازی و زیباسازی فضای داخلی اداره کل را نادیده گرفت. استفاده از دیوارکوبهای چوبی، گل و گیاه و تغییرات مثبت در محیط داخلی، نشاندهنده توجه به زیباییشناسی و ایجاد فضایی دلپذیرتر برای کارکنان و مراجعان است؛ اما پرسش اینجاست که چرا این نگاه زیباییشناسانه نباید از دیوارهای اداره کل فراتر برود و فضای پیرامونی آن را نیز دربرگیرد؟
در فاصلهای کمتر از یک کیلومتر، ساختمان بانک ملی استان قرار دارد که پیادهروها و محوطه پیرامونی آن از نظر کیفیت اجرا، آراستگی و زیبایی، تفاوتی چشمگیر با وضعیت اطراف اداره کل آموزش و پرورش دارد. مقایسه این دو فضا، ناخواسته پرسشی قدیمی را در ذهنم زنده کرد؛ همان موضوع انشای دوران مدرسه: «علم بهتر است یا ثروت؟»
امروز، در مقام یک معلم، با دیدن این تفاوت بیش از گذشته به این پرسش اندیشیدم. آیا نهادی که متولی پرورش اندیشه، فرهنگ، اخلاق و سرمایه انسانی جامعه است، نباید در برخورداری از محیطی شایسته و آراسته، پیشگام و الگو باشد؟
بیتردید، منظور از این سخن، تقابل آموزش و پرورش با سایر دستگاهها و شرکتهای اقتصادی و صنعتی نیست. برخورداری بانکها، شرکتهای نفتی، صنایع و مجموعههای اقتصادی از ساختمانها و محوطههای زیبا و باکیفیت، نهتنها مذموم نیست، بلکه اقدامی پسندیده و قابل تقدیر است. سخن بر سر یک انتظار منطقی است: چرا آموزش و پرورش، با وجود جایگاه بنیادین و اثرگذاری بیبدیل خود در ساخت آینده جامعه، نباید در زمره برخوردارترین و شایستهترین دستگاهها از نظر کیفیت فضا و محیط قرار گیرد؟
به باور نگارنده، ساختمانها و فضاهای متعلق به آموزش و پرورش، از مراکز استانها تا شهرستانها و مناطق، باید در شمار زیباترین، باکیفیتترین و شایستهترین فضاهای اداری هر شهر قرار گیرند. اگر واقعاً باور داریم که سرمایهگذاری در آموزش و پرورش، سرمایهگذاری در منابع انسانی و آینده کشور است، این باور باید در سیمای فیزیکی و محیطی این دستگاه نیز تجلی پیدا کند.
البته بخش مهمی از مشکلات پیرامونی اداره کل، از جمله وضعیت نامناسب پیادهروها، معابر و مبلمان شهری، در حوزه مسئولیت شهرداری و سایر دستگاههای خدماترسان قرار دارد. از این رو، انتظار میرود شهرداری اهواز با نگاهی فراتر از یک پروژه معمول عمرانی، ساماندهی فضای پیرامونی اداره کل آموزش و پرورش را در اولویت قرار دهد. ترمیم اصولی پیادهروها، رفع ناهمواریها و چالهها، جایگزینی قالبهای فرسوده و نازیبای سیمانی با طرحهایی متناسب با هویت شهری، ایجاد فضای سبز و توجه به مبلمان شهری، میتواند سیمایی درخور این نهاد فرهنگی ایجاد کند.
در کنار این موارد، اشغال یکی از خیابانهای منتهی به اداره کل توسط تاکسیهای مسافربری نیز مسئلهای است که ساماندهی جدی میطلبد. خیابان و مسیر دسترسی به یک مرکز مهم اداری و فرهنگی باید از نظم، ایمنی و دسترسی مناسب برخوردار باشد؛ بهویژه آنکه سالمندان، افراد دارای محدودیت حرکتی و خانوادههایی با کودکان نیز از مراجعان این مجموعه هستند. مناسبسازی مسیرهای تردد، نه اقدامی تشریفاتی، بلکه ضرورتی برای رعایت حقوق شهروندی و تکریم اربابرجوع است.
از سوی دیگر، نباید ظرفیت شرکتهای بزرگ نفتی، صنعتی و اقتصادی استان در ایفای مسئولیتهای اجتماعی را نادیده گرفت. خوزستان استانی برخوردار از ظرفیتهای عظیم اقتصادی است و انتظار میرود بخشی از اعتبارات مسئولیت اجتماعی این مجموعهها، با هماهنگی شهرداری و دستگاههای مسئول، به ارتقای فضاهای عمومی، فرهنگی و آموزشی اختصاص یابد. ساماندهی و زیباسازی پیرامون اداره کل آموزش و پرورش میتواند نمونهای ارزشمند از همافزایی میان مدیریت شهری، دستگاه تعلیم و تربیت و صنایع استان باشد؛ اقدامی که آثار آن مستقیماً در معرض دید و استفاده مردم قرار خواهد گرفت.
اما مسئله زیبایی و منزلت فضاهای اداری آموزش و پرورش، تنها به محوطه بیرونی اداره کل محدود نمیشود.
نمونه دیگری از این وضعیت را میتوان در ساختمان اداری مدیریت آموزش و پرورش عشایر خوزستان، در کلانشهر اهواز، مشاهده کرد؛ ساختمانی فرسوده و نامتناسب با جایگاه یک مرکز اداری استانی که وضعیت فضاهای داخلی آن نیز از نظر هماهنگی، آراستگی و تناسب محیطی، شرایطی نامطلوب و ناهمگون دارد. فضای اداری این مجموعه چنان از انسجام و هویت بصری فاصله گرفته است که مشاهده آن، قلب هر مراجعهکننده دلسوزی را به درد میآورد.
این وضعیت بههیچوجه در شأن و منزلت معلمان فداکار عشایری، نیروهای خدوم ستادی و جامعه اصیل، شریف و ریشهدار عشایر خوزستان نیست؛ جامعهای که همواره با وجود دشواریهای زندگی کوچنشینی و پراکندگی جغرافیایی، در مسیر علمآموزی و تربیت فرزندان این سرزمین تلاش کرده و سهمی ارزشمند در فرهنگ و هویت استان داشته است. چگونه میتوان از معلم عشایری که در دورترین و دشوارترین مناطق استان چراغ دانایی را روشن نگه میدارد، سخن گفت و در عین حال، نسبت به محیط اداری نهادی که پشتیبان و متولی امور آموزشی این جامعه است، بیتفاوت ماند؟
انتظار میرود مسئولان ذیربط در وزارت آموزش و پرورش، اداره کل آموزش و پرورش خوزستان و دستگاههای پشتیبان، با نگاهی جدی و مسئولانه برای رفع این مشکل اقدام کنند؛ چه از طریق اختصاص اعتبارات لازم برای تعمیرات اساسی، بازسازی و ساماندهی فضای داخلی و بیرونی ساختمان موجود و چه از طریق اختصاص یک مکان اداری مناسب، استاندارد و درخور شأن مدیریت آموزش و پرورش عشایر استان. بیتردید، تأمین فضایی شایسته برای این مجموعه، صرفاً بهبود وضعیت یک ساختمان نیست، بلکه احترام به هویت عشایری، تکریم معلمان و پاسداشت جایگاه مردمانی است که آموزش و پرورش در میان آنان، نقشی بنیادین در توسعه و عدالت آموزشی ایفا میکند.
در واقع، زیباسازی فضاهای آموزشی و اداری نباید در میان اختلاف مسئولیتها و تقسیم وظایف دستگاهها به فراموشی سپرده شود. اینکه متولی مستقیم یک پیادهرو کدام دستگاه است یا تأمین اعتبار تعمیر یک ساختمان بر عهده کدام نهاد قرار دارد، نباید اصل مسئله را تحتالشعاع قرار دهد. انتظار میرود شهرداری، آموزش و پرورش و سایر دستگاههای مرتبط، با همافزایی و تعیین سهم و مسئولیت هر مجموعه، برای رفع این وضعیت اقدام عملی کنند. این همان جایی است که مسئولیت اجتماعی شرکتها میتواند از یک عنوان اداری و تشریفاتی فراتر برود و به اقدامی ماندگار در خدمت فرهنگ و مردم تبدیل شود.
آموزش و پرورش باید در همه شاخصها، از کیفیت آموزش و تربیت گرفته تا نظم اداری، معماری، زیبایی محیط و تکریم اربابرجوع، در شمار بهترینها باشد؛ چراکه زیبایی، خود بخشی از تربیت است و محیط نامناسب نیز ناخواسته پیام خود را به مخاطب منتقل میکند.
خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد. شایسته نیست نهادی که رسالتش آراستن اندیشه و پرورش نسل آینده است، در سیمای بیرونی خود گرفتار نازیبایی و فرسودگی باشد یا مجموعههای تابعه آن از حداقل استانداردهای یک محیط اداری شایسته محروم بمانند.
امید است شهرداری اهواز، شورای اسلامی شهر، مدیریت آموزش و پرورش استان، مسئولان وزارت آموزش و پرورش و شرکتهای بزرگ اقتصادی و صنعتی خوزستان، این موضوع را نه صرفاً یک مطالبه عمرانی یا اداری، بلکه مسئلهای مرتبط با منزلت فرهنگی، هویت شهری، عدالت سازمانی و تکریم شهروندان تلقی کنند و با اقدامی مشترک، چهرهای درخور نام و اعتبار تعلیم و تربیت به فضاهای اداری و پیرامونی این نهاد ببخشند.
بیایید به جای آنکه تنها از دانشآموزان بخواهیم زیبایی، نظم، پاکیزگی و مسئولیتپذیری را بیاموزند، خود نیز با ساختن محیطی زیبا و شایسته، این مفاهیم را به آنان و جامعه آموزش دهیم.
زیبایی آموزش و پرورش نباید پشت دیوارهای آن متوقف شود؛ شأن تعلیم و تربیت باید در سیمای شهر و در تمامی فضاهای اداری آن نیز دیده شود.