پایگاه خبری همتبار _ این روزها بحث سواد رسانهای به یکی از دغدغههای اصلی جامعه مطبوعاتی و فضای مجازی تبدیل شده است. اما پرسشی که باید با صداقت از خود بپرسیم این است: آیا سواد رسانهای تنها به توانایی تولید متن و تحلیل موضوعات خلاصه میشود، یا پیش از آن، نیازمند ادب، عفت کلام و احترام به مخاطب است؟
اخیراً متنی در فضای رسانهای خوزستان دستبهدست میشود که در آن، ضمن انتقاد از برخی فعالان رسانهای، از الفاظی توهینآمیز و رکیک استفاده شده است. فارغ از درستی یا نادرستی محتوای آن انتقاد، شیوه بیان آن، خود محل تأمل جدی است. کسی که داعیه سواد رسانهای دارد و دیگران را به رعایت اصول حرفهای فرا میخواند، پیش از هر چیز باید در گفتار و نوشتار خود الگویی از متانت و ادب ارائه دهد.
واقعیت این است که هر انتقادی، هرچند درست، اگر با زبان توهین و تحقیر بیان شود، اثر سازنده خود را از دست میدهد و به تخریب فضای حرفهای میانجامد. جامعه مطبوعاتی ما امروز بیش از هر زمان دیگری به همدلی، گفتوگوی محترمانه و نقد منصفانه نیاز دارد، نه به جدلهای فرسایشی و جنگهای رسانهای که تنها سرمایه اعتماد عمومی را میسوزاند.
بدیهی است که استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان ابزار کمکی، امری پذیرفتهشده و حتی ضروری در دنیای امروز رسانه است. اما مسئولیت محتوا، صحت آن و رعایت اخلاق حرفهای، همچنان بر عهده نویسنده است. هیچ ابزاری نمیتواند جای مسئولیتپذیری انسانی را بگیرد.
بنابراین، شایسته است بهجای ورود به جنگهای رسانهای و پاسخگویی به تحقیرها با همان لحن، مسیر حرفهایگری را در پیش بگیریم. نقد باید باشد، اما با زبان نقد. انتقاد باید باشد، اما با حفظ کرامت انسانی. این کمترین انتظاری است که از اهالی رسانه میرود.
ضروری است اصحاب رسانه با برگزاری نشستهای صنفی و کارگاههای اخلاق حرفهای، بهجای تنشهای فردی، به تقویت سواد رسانهای واقعی بپردازند؛ سواد رسانهای که پیش از آنکه ابزار تحلیل باشد، آیینهدار ادب، صداقت و مسئولیتپذیری است.
بهعنوان یک روزنامهنگار، معتقدم آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، بازگشت به اخلاق حرفهای و پرهیز از تخریب شخصیتهاست. راهکار عملی این است که بهجای پاسخ دادن به توهین با توهین، با تولید محتوای متقن، مستند و محترمانه، استانداردهای حرفهای را در فضای رسانهای تثبیت کنیم. پیشنهاد میشود مسئول آموزش خانه مطبوعات استان خوزستان با برگزاری جلسات نقد منصفانه و تدوین منشور اخلاق رسانهای، بستری برای گفتوگوی سازنده فراهم کند تا حرمت قلم و جایگاه خبرنگار صیانت شود.
سواد رسانهای بدون ادب و اخلاق، تنها پوستهای توخالی است؛ و تا زمانی که خودِ مدعیان سواد رسانهای، پیش از نقد دیگران، آینهدار رفتار حرفهای خود نباشند، هیچ انتظاری از عامه مردم برای رعایت این اصول نمیتوان داشت.
🖋عبدالحمید گلافشان